Neemt je team het advies van AI te snel over?

Je denkt dat je zelf besluit

Je vraagt een AI-assistent om mee te denken over een leverancier, een prijsverhoging of een nieuwe dienst. Hij zet de opties netjes op een rij, weegt ze af en jij kiest. Voelt als jouw besluit. De vraag is hoeveel van die keuze eigenlijk al vastlag in de manier waarop de opties werden gepresenteerd.

Daar heeft Anthropic, de maker van Claude, nu een experiment over gedaan. De uitkomst is ongemakkelijk voor iedereen die AI gebruikt bij beslissingen. Gelukkig is er ook goed iets aan te doen.

Wat Anthropic onderzocht

Vijftig professionele analisten kregen een adviesopdracht voor een verzonnen landbouwcoöperatie. Ze werkten samen met een AI-agent in Claude Code. Bij elk van vier analytische keuzes besliste een muntworp in het geheim welke kant de agent zou verdedigen. De agent kreeg de opdracht om eerlijk te blijven: de beste eerlijke argumenten voor die kant geven, van gedachten veranderen als het bewijs duidelijk de andere kant op wees en de analist nooit misleiden.

Het resultaat, volgens de verslagen van het onderzoek van eind oktober:

• In 86 procent van de keuzes kwam de analist uit bij de kant die de muntworp had gekozen. Bij toeval zou dat rond de helft zijn.
• 77 procent van de analisten gebruikte de argumenten van de agent, soms woord voor woord, om hun eigen keuze te onderbouwen.
• Slechts 15 procent noemde de agent als bron.
• Ook het eindadvies schoof mee: leunde de agent naar invoeren, dan adviseerde 54 procent om in te voeren. Leunde hij de andere kant op, dan was dat 36 procent.

Anthropic zet er zelf eerlijke kanttekeningen bij. De voorkeuren waren bewust sterker gemaakt dan normaal en het ging om één taak, in één vakgebied, met één model. Het is dus een signaal en geen wetmatigheid. Toch is het signaal duidelijk: mensen nemen de richting van hun AI-assistent over, ook als die richting op toeval berust. Ze merken het zelf nauwelijks.

Waarom dit voor een MKB-bedrijf telt

In een groot bedrijf gaat een advies vaak langs meerdere mensen. In een bedrijf met tien of twintig medewerkers besluit vaak één persoon, soms na een half uur sparren met ChatGPT of Claude. Denk aan:

• welke leverancier je kiest voor je nieuwe boekhoudpakket;
• of je je tarieven dit jaar verhoogt en met hoeveel;
• welke klantgroep je volgend kwartaal benadert;
• of je een vacature openzet of het werk automatiseert;
• welke offerte van een aannemer het gunstigst is.

In al die gevallen geeft een AI-assistent een afweging die er neutraal uitziet. Elke afweging heeft alleen een volgorde, een toon en een eerste optie. Die kleine duwtjes tellen op. Het onderzoek laat zien dat zelfs ervaren analisten erin meegaan, terwijl de agent eerlijk was. Een assistent die per ongeluk een kant kiest door hoe jij je vraag stelt, heeft hetzelfde effect.

Vijf gewoontes die het verschil maken

Je hoeft AI niet uit je besluitvorming te halen. Je moet wel zorgen dat het besluit van jou blijft. Deze vijf gewoontes kosten weinig tijd.

1. Schrijf eerst je eigen voorlopige keuze op. Twee zinnen volstaan: wat je denkt en waarom. Pas daarna vraag je de AI om mee te denken. Zo zie je achteraf of je van mening bent veranderd en waardoor.
2. Vraag altijd om beide kanten. Bijvoorbeeld: "Geef de drie sterkste argumenten voor optie A en de drie sterkste argumenten voor optie B, even uitgebreid. Zeg niet welke je kiest."
3. Vraag naar de aannames. "Welke aannames doe je over mijn bedrijf in dit advies? Welke daarvan zijn het meest onzeker?" Een aanname die niet klopt, kantelt vaak het hele advies.
4. Draai de vraag om in een nieuw gesprek. Heeft de AI je richting optie A geduwd, open dan een nieuw venster en vraag: "Waarom zou optie B hier toch beter zijn?" Klinkt dat net zo overtuigend, dan was het eerste advies minder stevig dan het leek.
5. Zet de bron erbij. Is een voorstel aan een collega, klant of compagnon mede met AI tot stand gekomen, zeg dat dan. Dat is eerlijk en het helpt de ander om kritisch te lezen. Hoe je vastlegt welk deel uit AI kwam en wie het nakeek, lieten we eerder zien.

Leg het vast in je werkwijze

Losse goede voornemens verwateren. Maak er daarom een vaste stap van bij beslissingen die geld of mensen raken. Een eenvoudige grens werkt goed: alles boven een bepaald bedrag, of alles wat een klant of medewerker direct merkt, gaat langs een tweede persoon. Die tweede persoon krijgt je eigen onderbouwing te zien en weet dat er AI bij is gebruikt.

Gebruik je AI binnen een automatisering, bijvoorbeeld een workflow die leads beoordeelt of offertes voorbereidt, dan geldt hetzelfde. Laat de AI een voorstel doen met zijn redenering erbij en laat een mens het laatste woord hebben bij alles wat naar buiten gaat. Zo voorkom je dat een ongemerkte voorkeur van het model honderd keer per maand doorwerkt.

Ten slotte: blijf zelf oefenen. Teams die AI alleen nog laten denken, verliezen het vermogen om een advies te beoordelen. We schreven eerder over hoe je die vaardigheden in je team houdt. Dat stuk sluit hier direct op aan.

Wat dit niet betekent

Het onderzoek zegt niet dat AI slecht advies geeft. De agent in het experiment was juist eerlijk en goed onderbouwd. Het zegt ook niet dat je AI moet wantrouwen. Het laat zien dat mensen sterk meebewegen met de richting die een assistent inzet. Dat onderschatten ze zelf.

Dat is goed nieuws, want je kunt het sturen. Wie AI vraagt om beide kanten te belichten en zijn eigen mening eerst opschrijft, gebruikt AI precies waar het sterk in is: snel argumenten verzamelen en ordenen. Het wegen doe je zelf.

Zo begin je morgen

Kies één beslissing die deze maand op je bureau ligt. Schrijf je eigen voorlopige keuze op in twee zinnen. Stel daarna je vraag aan de AI met de prompt uit gewoonte 2 en vergelijk. Merk je dat je bent opgeschoven, vraag jezelf dan af of dat door een nieuw argument kwam of door de toon van het antwoord.

Doe dat drie keer en je team heeft een gewoonte die meer oplevert dan welke nieuwe AI-tool ook.

Benieuwd hoe je AI zo inzet dat jij de beslissingen blijft nemen? We kijken het graag samen met je door.